quod legum et iuris est obtinere, omnium iniquissimum est. Nec enim iniuria affecto quisquam fori iudicialis potestatem faciet, priusquam pecuniam iudicis et eius ministrorum commodo cessuram deponat.” Haec atque huiusmodi multa cum in medium proferret, ego precatus, ut quod sentirem, patienter et benigne audiret, respondi, reipublicae Romanae auctores, sapientes et optimos viros, ne quidquam temere ageretur, alios legum custodes fecisse, aliis armorum curam commisisse, ut, ad nullam aliam rem intenti, quam ut se ad pugnam praepararent, militaria opera exercerent, et propulsata per assiduam belli meditationem omni formidine, consueta militiae exercitatione, animis firmati, in aciem descenderent. “Alios, inquam, qui agris colendis et culturae terrae operam darent, annona militari ab his exacta, eos alere voluerunt, quo pro sua salute dimicarent. Constituerunt quoque, qui iniuria affectis prospicerent, et iura eorum, qui propter naturae infirmitatem sibi ipsi consulere non valerent, tuerentur, quique iure dicendo, quae leges iuberent, servarent. Neque vero sua providentia destitutos reliquerunt eos, qui iudicibus adsunt, sed horum esse partes prospicere, qua ratione ius assequatur, qui sententia iudicum obtinuit, et iniurius iudicatus, id solum, quod iudicii calculus fert, et nihil praeterea, facere cogatur. Si enim non essent huic rei praepositi, aut victore insolentius insurgente, aut eo, qui adversam sententiam reportavit, in preversa mente perstante, ex una lite alterius litis nasceretur exordium. Est autem his constitutum argentum ab illis, qui litibus certant, ut militibus ab agricolis. Quid enim aequius, quam eum, qui opituletur et auxilium ferat, alere et officium mutuo officio rependere? quemadmodum equiti emolumento est equi, pastori boum et venatori canum cura, et reliquorum animantium, quae homines custodiae et utilitatis causa alunt. Cum enim sumptus in litem factos qui causa cadunt solvant, damnum nulli alii rei, quam suae iniquitati, imputent oportet. Quod ad longum tempus attinet, quod in litibus consumitur, si quando id evenit, id iuris providentius dicendi gratia fit, ne iudices properantes ab accurata iudicandi ratione aberrent. Sic enim iudicant melius esse, tardius finem litibus imponere, quam festinantes non solum iniquum ius in hominem statuere, verum etiam in deum, iustitiae inventorem, peccare. Leges autem in omnes positae sunt, ut illis etiam ipse Imperator pareat. Neque, id quod tua accusatione continetur, potentiores si tenuioribus vim inferant, id illis est impune, nisi quis forte latens poenam effugerit; quod non solum divitibus, sed etiam inopibus plerumque usu venit: nam hi quoque, si argumenta deficiunt, peccatorum poenas non solvunt. Quod non solum apud Romanos, sed etiam ubique gentium accidit. Gratiam vero plurimam ipsum pro recepta libertate fortunae debere, neque eam domino acceptam referre. Cum enim eum in bellum eduxerit, potuisse ab hostibus propter rei militaris