[530] For _intra breves tempestates_, see note 3, page 59 [note 304 in Cat.]. [531] _Id laboro_. See Zumpt, S 385. _Ut illi deberent_ should properly be _sibi_ or _ipsi_; but see Zumpt, S 550. [532] _Multus adesse_, 'he was present in many places,' multiplying, as it were, his own person. Compare chap. 84. 97. At Jugurtha, postquam oppidum Capsam aliosque locos munitos et sibi utiles, simul et magnam pecuniam amiserat, ad Bocchum nuntios mittit, quam primum in Numidiam copias adduceret, proelii faciundi tempus adesse. Quem ubi cunctari accepit et dubium belli atque pacis rationes trahere,[533] rursus, uti antea, proximos ejus donis corrumpit, ipsique Mauro pollicetur Numidiae partem tertiam, si aut Romani Africa expulsi, aut integris suis finibus bellum compositum foret. Eo praemio illectus Boechus cum magna multitudine Jugurtham accedit. Ita amborum exercitu conjuncto, Marium jam in hiberna proficiscentem, vix decima parte die[534] reliqua, invadunt, rati noctem, quae jam aderat, et victis sibi munimento fore et, si vicissent, nullo impedimento,[535] quia locorum scientes erant, contra Romania utrumque casum in tenebris difficiliorem fore. Igitur simul consul ex multis de hostium adventu cognovit, et ipsi hostes aderant[536] et, priusquam exercitus aut instrui aut sarcinas colligere, denique antequam signum[537] aut imperium ullum accipere quivit, equites Mauri atque Gaetuli, non acie neque ullo more proelii, sed catervatim, uti quosque fors conglobaverat, in nostros concurrunt; qui omnes trepidi improviso metu, ac tamen virtutis memores, aut arma capiebant aut capientes alios ab hostibus defensabant, pars equos ascendere, obviam ire hostibus, pugna latrocinio[538] magis quam proelio similis fieri, sine signis, sine ordinibus equites peditesque permixti; caedere alios, alios obtruncare;[539] multos, contra adversos acerrime pugnantes, ab tergo circumvenire; neque virtus neque arma satis tegere, quod hostes numero plures et undique circumfusi erant; denique Romani veteres novique et ob ea[540] scientes belli, si quos locus aut casus conjunxerat, orbes facere, atque ita ab omnibus partibus simul tecti et instructi hostium vim sustentabant.