Yr oedd yr anffodus Lewelyn Goch yn fardd penigamp yn ei ddydd; a chyfrifir ei fod yn ei flodau o’r flwyddyn 1330 i 1370. Argraffwyd chwech o’i gyfansoddiadau yn y gyfrol gyntaf o’r _Myfyrian Archaiology of Wales_; ac y mae amryw o bonynt yn aros hyd yn hyn mewn llawysgrifen heb weled goleuni dydd. Nid ydys yn gwybod fod yr alarnad a ganlyn wedi ei bargraffu erioed o’r blaen. Y mae yn ein meddiant gyfieithiad Saesonig o honi mewn rhyddiaeth, o waith Ieuan Brydydd Hir; ac efelychiad o fesur cerdd, yn yr un iaith, o waith y diweddar Risiart Llwyd, Bardd Eryri. Ysgrifenwyd marwnad Llewelyn Goch ei hun gan Iolo Goch. Y mae, neu o leiaf yr oedd, caead arch un Lleucu Llwyd, yr hon a fu farw yn y flwyddyn 1402, i’w weled yn Eglwys Llaneurgain, yn ar Fflint; ond nid ymddengys mai Lleucu Llwyd o Bennal yw y rhian a goffëir yno. Yr oedd Lleucu Llwyd Llaneurgain yn ferch i Rys ab Rhobert, o’r Cinmael, ac yn wraig i Hywel ab Tudur, o’r Llys, ynmhlwyf Llaneurgain, ac yn nith i’r bardd Dafydd Ddu o Hiraddug. Hywel ab Tudur ydoedd un o henafiaid y teuluoedd presenol sy’n dwyn yr enw _Mostyn_. Y mae _Llewelyn a Lleucu_, yn gystal testyn cerdd a _Romeo and Juliet_; ond, pa le mae’r Shacspear Cymraeg i ysgrifenu trychwawd arno?—_Y Brython_. Llyma haf llwm i hoew-fardd, A llyma fyd llwm i fardd! Nid oes yng Ngwynedd heddiw, Na lloer, na llewyrch, na lliw, Er pan rodded—trwydded trwch— Dan lawr dygn dyn loer degwch. Y ferch wen o’r dderw brenol, Arfaeth ddig yw’r fau o’th ol! Cain ei llun, canwyll Wynedd, Cyd bych o fewn caead bedd! F’ enaid! cyfod i fynu, Agor y ddaiar-ddor ddu! Gwrthod wely tyfod hir, A gwrtheb f’ wyneb, feinir! Mae yma, hoewdra hydraul, Uwch dy fedd, hoew annedd haul, Wr llwm ei wyneb hebod, Llewelyn Goch, gloch dy glod; Yn cynnal, hyd tra canwyf, Cariad amddifad ydd wyf;— Ud-fardd yn rhodio adfyd O Dduw gwyn! hyd hyn o hyd. Myfi, fun fwyfwy fonedd, Echdoe a fûm uwch dy fedd, Yn gollwng deigr lled eigr-braff Ar hyd fy wyneb yn rhaff: Tithau, harddlun y fun fud, O’r tew-bwll ni’m hatebud! Tawedawg ddwysawg ddiserch, Ti addawsud, y fud ferch, Fwyn dy sud fando sidan, Fy aros, ddyn loew-dlos lân, Oni ddelwn, gwn y gwir, Er dy hud, o’r Deheudir, Ni chigle, sythle saeth-lud, Air na bai wir, feinir fud, Iawn-dwf rhïanaidd Indeg, Onid hyn o’th eneu teg. Trais mawr! ac ni’m tawr i ti! Toraiat ammod, trist imi, Tydi sydd yn y gwŷdd gwan Ar y gwir, ddyn deg eirian! Minnau sydd uthrydd athrist Ar y celwydd—tramgwydd trist! Celwyddawg iawn, cul weddi, Celwydd lais a soniais i. Mi af o Wynedd heddyw, Ni’m dawr ba faenawr i fyw: Fy myn foneddig ddigawn, Duw’n fach, petid iach nid awn! P’le caf, ni’m doraf dioer, Dy weled, wendw’ wiw-loer? Ar fynydd—sathr Ofydd serch— Olifer, yn oleu-ferch. F’ enaid yno ä’n fynych, O’th wela’, ddyn wiwdda wych. Lleucu dêg waneg wiwnef!