hunain i’r byd; ac os darfu i mi wneuthur cyfiawnder iddynt, dyna fi wedi cyrraedd fy amcan. Pa fodd bynnag i digwyddo, i mae’n llawen genyf gael odfa i dystiolaethu fy mod yn mawrygu yn ddirfawr eich cariad a’ch traserch chwi at eich gwlad a’ch iaith; yn yr hyn i damunwn, yn ol fy ngallu, eich canlyn; a datcan, yngwydd yr holl fyd, fy mod, frodyr haeddbarch, Eich Gwasanaethwr rhwymedig, gostyngeiddiaf, EVAN EVANS. AT Y CYMRY. Pan welais fod un o _Ysgodogion Ucheldir Alban_, ac hefyd _Sais_ dysgedig, wedi cyfieithu gwaith eu hen Feirdd i’r _Saesoneg_, mi a dybygais mai nid gweddus i ni, y _Cymry_, y rhai sydd genym Gerddi awduraidd, gorhenaidd, o’r einom, fod yn llwyr ddiymdro yn y cyngaws hwnnw: o herwydd, hyd i gwn i, dyna’r unig ragorgamp celfyddyd a adawodd ein hynafiaid ini, sydd heb ei cholli. I mae _gwaith y Derwyddon_, od oedd dim gwiwgof ganddynt wedi ei ysgrifennu, wedi myned ar ddifancoll; ac nid oes dim wedi dyfod i’n hoes ni oddiwrthynt, ond y Brydyddiaeth yn unig. I mae ein hen _Fusic_ wedi ei llwyr ebargofio: nid yw’r cyweiriau cwynfanus sydd genym yr awron ond dychymmygion diweddar, pan oedd y _Cymry_ yn griddfan tan iau galed y _Saeson_. Am gelfyddydau eraill, od oedd dim mewn perffeithrwydd, i mae gwedi ei lwyr golli. Nid oes genym ddim hanes am ein hynafiaid o’n hawduron ein hunain, ond oddiwrth y Beirdd yn unig, o flaen _Gildas ap Caw_; yr hwn sydd yn ein goganu, ac yn ein llurginio, yn hytrach nag ysgrifennu cywir hanes am danom; ond fo wyr hanesyddion yr achos: heblaw hyn, i mae ei waith ef wedi myned drwy ddwylo’r _Meneich_; gwŷr a fedrai yn dda ddigon dylino pob peth i’w dibenion eu hunain.—Y Beirdd, fal i tystia _Giraldus_, Arch-diacon _Brycheiniog_, oeddynt yn cadw achau y Brenhinoedd, ac yn coffau eu gweithredoedd ardderchog; ac oddiwrthynt hwy yn ddiammau i deryw i _Dysilio_ fab _Brochwel Ysgythrog_, tywysog _Powys_, ysgrifennu’r _hanes_ sydd yr awron yn myned tan enw BRUT Y BRENHINOEDD, yr hwn a ddarfu i _Galfrid ap Arthur_, o Aber Mynwy, ei gyfieithu o iaith _Llydaw_ i’r _Lladin_, ac oddiyno yn _Gymraeg_; fel i mae ef ei hunan yn cyfaddef mewn amryw hen gopiau ar femrwn, sydd etto i’w gweled yng Nghymru; ond ysywaith, e ddarfu iddo chwanegu amryw chwedlau at hanes _Tysilio_: _Flamines_ ac _Archiflamines_, a phrophwydoliaeth _Myrddin Emrys_, a phethau eraill a fuasai harddach eu gadael heibio. Ped fuasai yn dilyn y Beirdd, e fuasai genym gywirach hanes nag sydd genym yr awron: ond fel ag i mae, ni haeddai yn gwbl mo’r gogan i mae’r _Saeson_, o amser _Camden_, yn ei rhoi iddi; o herwydd i mae _Nennius_, yr hwn a ysgrifennodd drychant o flynyddoedd o’i flaen, yn rhoddi yr un hanes am ein dechreuad. Ir wyf yn amcanu, os Duw a rydd im’ hoedl ac iechyd, osod allan yr awdur hwn a nodau helaeth arno, gyd ag amddiffyniad o’r hanes; o herwydd efe yw’r hanesydd hynaf a feddwn yn _Lladin_, oddigerth y _Gildas_ uchod, yr