hwn nid yw deilwng ei gyfrif yn hanesydd; o herwydd nid dyna ei gyngyd na’i fympwy, yn ei _Epistolæ de excidio Britanniæ_. Ir wyf yn methu a chaffael copi iawn o _Nennius_, ac ir wyf yn meddwl nad oes un yng Nghymru a dâl ddim, ond yn _Hengwrt_: da iawn er lles y wlad a hanesyddion _Prydain_, i gwnai ei berchennog adael i ryw wr dysgedig ei gymharu. I mae genyfi ddau gopi, ond i maent yn dra ammherffaith; felly hefyd i mae’r rhai printiedig, o eiddo’r Dr. _Gale_ a _Bertram_. Ni wiw i _Sais_, na neb dieithr, bydded mor ddysgedig ag i mynno, oni ddeall ef Gymraeg yn iawn, ac oni chaiff hefyd weled ein hen ysgrifenadau a’n Beirdd ni, gytcam a’r fath waith. Nid yw _Camden_, er dysgedicced, diwytted, a manyled gwr ydoedd, ond ymleferydd am lawer o bethau yn ei _Britannia_; a hyny yn unig, o achos nad oedd yn medru yr iaith yn well. A gresyn yw, nad oedd y _Saeson_, y rhai oeddynt yn ddiau (rai o naddunt) yn chwilio pethau yn dêg, ac yn ddiduedd dros ben, y cyfryw ag ydoedd _Leland_, _Usher_, a _Selden_, yn deall ein iaith, a medru gwneuthur defnydd o’n hen lyfrau: o herwydd hyn, nid oeddynt, er cymaint eu dysg a’u dawn, ddim i’w cyffelybu ag _Wmffre_ _Llwyd_ o _Ddinbych_, a _Rhobert Fychan_ o’r _Hengwrt_, fel i mae eu gwaith yn eglur ddangos. Ac yn ddiau, mae yn ammhosibl i undyn, bydded mor gywreinied ag i myno, wneuthur dim â ffrwyth ynddo, heb gaffael gweled yr hen ysgrifenadau, sydd yn gadwedig yn llyfr-gelloedd y boneddigion yng _Nghymru_; yn enwedig yn _Hengwrt_, a _Llan Fordaf_. Myfi a welais, ac a gefais fenthyg amryw lyfrau o waith llaw, yn llyfrgrawn yr anrhydeddus _Robert Davies_, ysgr. o _Lannerch_ yn Swydd _Dinbych_; a Sir _Roger Mostyn_ yng _Ngloddaith_, seneddwr dros Swydd _Flint_; a chan yr anrhydeddus _William Fychan_, ysgr. o _Gors y Gedol_, seneddwr dros Swydd _Feirionydd_; yr hyn ni fedraf lai nâ’i fynegu yma yngwydd y byd, er coffau eu cymmwynas a’u hewyllys da i’n gwlad a’n iaith, ac i minnau hefyd; yn ol arfer canmoladwy, a haelioni yr hen _Frython_ gynt.