* * * * * Αιει τουτο Διος κόυραις μέλει, άιεν άοιδοις Υμνειν αθανάτως, υμνειν αyαθων κλέα ανδρων. THEOCRITUS Idyll, xvi. * * * * * AT RISIART MORYS, YSWAIN, LLYWYDD CYMDEITHAS Y CYMMRODORION YN LLUNDAIN; A’I FRODYR, LEWIS MORYS, YSWAIN, O BENBRYN, YNG NGHEREDIGION; A WILLIAM MORYS, O GAERGYBI, YM MON. Ni bum yn hir yn myfyrio i bwy i cyflwynwn yr ychydig Awdlau sydd yn canlyn, canys ni adwaen i neb heddyw ag sydd yn eu deall cystal â chwi, na neb chwaith sydd yn coledd ac yn mawrhau ein iaith mor anwylgu Frutannaidd. I mae ein gwlad ni yn rhwymedig i bob un o honoch: i chwi y _Llywydd_, yn enwedig, am y gofal a gymmerasoch yn golygu argraffiad diweddaf y _Bibl Cyssegrlan_, er lles tragwyddol eneidiau ein cydwladwyr. Ef a dâl Duw i chwi am y gorchwyl elusengar yma, pan i bo’r byd hwn, a’i holl fawredd a’i wychder, wedi llwyr ddiflannu. Ac i mae’r wlad a’r iaith yn dra rhwymedig i’r _Gwr o Benbryn_, am gasglu cymmaint o _Hanesion ynghylch ein Hynafiaid_, na chlywodd y _Saeson_ braidd son erioed am danynt. Ef a ddelwent ddilynwyr _Camden_, pei gwelynt fal i mae yn argyhoeddi ac yn ceryddu eu beiau, a’u tuedd gwyrgam, yn bychanu ac yn distadlu y pethau nad ydynt yn eu deall; ac o wir wenwyn yn taeru mai dychymmygion diweddar ydynt. Gobeithio i cawn ni weled y trysor mawrwerthiog yma ar gyhoedd; i beri gosteg, ac i dorri rhwysg y cyfryw oganwyr ein hen hanesion. Nid bychan o les i mae _y Gwr o Gaergybi_ ynteu yn ei wneuthur, trwy gasglu _Gwaith yr hen Feirdd_ godidog gynt; ac ir wyf yn cyfaddef mai o’i lyfrau ef i cefais i y rhan fwyaf o’r odlau sydd yn canlyn. Ni fedrwn lai na dywedyd hyn am eich ewyllys da i’ch gwlad a’ch iaith; cynneddfau sydd, ysywaeth, mor brin ac anaml yn yr oes hon. Ef a ddichon hyn beri i’n gwlad agor ei llygaid, a defnyddio yn well rhagllaw yr hen ysgrifenadau sydd heb fyned ar goll. Ac os na wna hi hyny, i mae yn rhaid addef i chwi eich trioedd wneuthur eich rhan yn odiaeth. Hyn a’m hannogodd i roddi blaenffrwyth fy llafur, er nad yw ond bychan, dan eich nodded; a gobeithio nad ydyw Iwyr annheilwng i’w gyhoeddi, ag i daw rhywun cywreiniach i ddiwygio yr hyn sydd ammherffaith, ac i osod allan pethau eraill godidoccach. Nid oedd genyfi ond torri’r garw, gobeitho i daw eraill i lyfnhau a gwastattau y balciau. Yn ddiau ni fuaswn i yn cymmeryd yr orchest yma arnaf, ond darfod edliw o’r _Saeson_, nad oes genym ddim mewn Prydyddiaeth a dâl ei ddangos i’r byd: a bod un o drigolion yr _Uch Alban_ gwedi cyfieithu swrn o waith hen fardd; neu yn hytrach wedi addurno a thacclu rhyw waith diweddar, a’i osod allan yn ei enw ef. Chwi a wyddoch yn dda, oddiwrth waith ein hen feirdd awduraidd ni, sydd eto i’w gweled, nad ydyw ddim tebygol fod y bardd gogleddig mor henaidd: ond nid af i i ymyrryd ag ef ym mhellach yr awron. Y mae yn ddigon genyfi roddi hyn o brawf o’n hen feirdd ein