7. Sed ea tempestate coepere se quisque magis extollere magisque ingenium in promptu habere.[52] Nam regibus boni quam mali suspectiores sunt, semperque his aliena virtus formidolosa est. Sed civitas incredibile memoratu est adepta[53] libertate quantum brevi[54] creverit; tanta cupido gloriae incesserat.[55] Jam primum juventus, simul ac belli patiens erat, in castris per laborem usu militiam discebat, magisque in decoris armis et militaribus equis quam in scortis atque conviviis libidinem habebant.[56] Igitur talibus viris non labos[57] insolitus, non locus ullus asper aut arduus erat, non armatus hostis formidolosus; virtus omnia domuerat. Sed gloriae maximum certamen inter ipsos erat: sic se quisque hostem ferire, murum ascendere, conspici, dum tale facinus faceret, properabat; eas[58] divitias, eam bonam famam magnamque nobilitatem putabant; laudis avidi, pecuniae liberales erant; gloriam ingentem, divitias honestas volebant. Memorare possem, quibus in locis maximas hostium copias populus Romanus parva manu fuderit, quas urbes natura munitas pugnando ceperit, ni ea res longius nos ab incepto traheret. [52] _In promptu habere_, 'to have in readiness,' and also 'to bring into action,' or 'to make use of.' Sallust means to say, that in consequence of the introduction of annual magistrates, every one increased his efforts to distinguish himself, and to make his talents shine. [53] _Adepta_ is here used in a passive sense, contrary to the usage of the best authors, in accordance with which he might have said _adepta libertatem_. [54] _Brevi_, 'in a short time.' [55] _Incesserat_; supply _in eos_ or _iis_, referring to _cives_, implied in the preceding _civitas_. [56] _Habebant_ should have been _habebat_, since _discebat_ precedes. But see Zumpt, S 366. [57] _Labos_, a rarer form for _labor_, as _honos_ and _lepos_, which are even more frequently found than _honor_ and _lepor_. [58] _Eas_ agrees with _divitias_, though in English we say, in such cases, 'This,' or 'these things they considered as riches.' See Zumpt, S 372. 8. Sed profecto fortuna in omni re dominatur; ea res cunctas ex libidine magis quam ex vero celebrat obscuratque. Atheniensium res gestae, sicuti ego aestimo, satis amplae magnificaeque fuere, verum aliquanto[59] minores tamen quam fama feruntur. Sed quia provenere ibi scriptorum magna ingenia, per terrarum orbem Atheniensium facta pro maximis[60] celebrantur. Ita eorum, qui ea fecere, virtus tanta habetur, quantum ea verbis potuere extollere praeclara ingenia. At populo Romano nunquam ea copia fuit, quia prudentissimus quisque maxime negotiosus erat;[61] ingenium nemo sine corpore exercebat; optimus quisque facere quam dicere, sua ab aliis bene facta laudari quam ipse aliorum narrare malebat.