Fornander collection of Hawaiian antiquities and folk-lore, Volume 1 (of 3) : $b The Hawaiians' account of the formation of their islands and origin of their race, with the traditions of their migrations, etc., as gathered from original sources
History
Fornander collection of Hawaiian antiquities and folk-lore, Volume 1 (of 3) : $b The Hawaiians' account of the formation of their islands and origin of their race, with the traditions of their migrations, etc., as gathered from original sources
Folklore -- Hawaii; Hawaii -- Social life and customs; Hawaiian language -- Texts; Legends -- Hawaii
Ia Umi e noho ilihune ana ma Waipunalei i Hilo, hele aku la laua me
Koi, i kahakai o Laupahoehoe, nana aku la laua e heenalu ana o Paiea me
na kanaka o laila, a e hookani ana ka poe makaikai i ka pae o Paiea, a
me ke akamai i ka heenalu. Hele aku la o Umi, a loaa he wahi kanaka
kamaaina, olelo malu aku la: “O ko Paiea iho la no ia, o ke opu wale ae
no i luna o ka nalu a emi iho, aole pela ka pae o ka nalu o ko makou
aina, aia ka pae a hala loa i uka i ka pa ala.” Ma keia lohe ana o ua
wahi kanaka kamaaina nei, hele aku la ia olelo ia Paiea. A lohe o Paiea
i keia mau olelo, kahea mai la ia Umi, e hele aku ma laila. A hiki o
Umi i mua o Paiea, olelo mai la o Paiea: “He oiaio anei, ua olelo oe e
like me ka ia nei mea i olelo mai nei?” I aku o Umi, ia Paiea: “I mea
wale ae no wau, o ke ku io mai no ka ka ia nei.” I aku o Paiea ia Umi:
“E heihei kaua ma ke kaha nalu ana. Ina wau e make ia oe, lilo no hoi
au ia oe, a aina hoi oe i make ia’u, lilo no hoi oe ia’u.” Ae aku la o
Umi i keia mau olelo. Ia wa, pili laua, ka Paiea pili, elua waa kaulua,
hookahi waa kau kahi, mau i ka palaoa o Umi. Pili hou o Paiea, eha waa
kaulua, e manao ana o Paiea e pili i na iwi o Umi. Aka, ku mai kekahi
keiki papa o Laupahoehoe, a kokua mahope o Umi. Eha waa kaulua, mau i
ko Paiea. Aole i pau ka waiwai o ua keiki nei, pau e ko Paiea waiwai.
No keia kokua a ua keiki nei ia Umi, olelo aku o Paiea: “E kipi ia no
wau e oe, o kuu make no ia, no ka mea, he nui loa kou mau ohana.” No ka
mea, he ’lii no o Paiea, malalo aku o Liloa, a o ua keiki nei hoi, he
keiki papa no Hilo a me Hamakua.
A mau ka pili a Umi me Paiea, au aku la laua a ke kulana nalu, i aku o
Paiea ia Umi: “Pae kaua,” elua kahea ana a Paiea ia Umi, elua hoole o
Umi. Ku hou ka nalu, kahea o Umi: “Pae kaua.” “Ae,” aku o Paiea. Kaha
iho la o Paiea a me Umi i ka nalu hookahi, a kokoke laua i ka moku
pukoa i waena konu, hooke mai la o Paiea ia Umi. Paa loa ka poohiwi o
Umi. A ike o Umi i kona paa kunihi ae la ia, hala maloko, kaa ka moku
pukoa i waho, pae aku la o Umi a hiki i ka pa ala, a eo ae la o Paiea
ia Umi. Ma keia pae ana o Umi, ike mai la o Koi i ka poohiwi o Umi, ua
pohole, hele mai la o Koi, a ma ke alo o Umi, olelo malu mai la: “Ina e
pa ka aina ia oe, make o Paiea ia’u.”
Ma keia eo ana o Paiea ia Umi, ua pau loa na waiwai o Paiea i ke keike
mahope o Umi, a koe na waiwai i piliia e Umi i ka palaoa. O kela keiki
hoi i kokua ai ia Umi, oia ke aikane a Umi, nona kela aina o Puna, i ka
wa i lilo ai o Hawaii ia Umi.
Maanei, e hoomaka hou ia ke kamailio ana no ka huakai kaapuni a ke
’lii, a Umi.
A haalele ke ’lii ia Hamakua, hiki aku la lakou ma Waipunalei, ma ka
palena o Hilo a me Hamakua. O Waipunalei ko Kaoleioku wahi kupa, ua
hana mua oia i heiau malaila, i loko o ka wa ilihune aina ole, aole nae
i hei ia i ke kanaka.
Public-domain text, read in full here on John Shaqi.
Reviews
Reviews
No reviews yet
Be the first to share your thoughts on this work.
Elsewhere in the archive
Join the Discussion
Join the discussion
Sign in to leave a comment or review.
Sign InorCreate an account