XI. Non est omittenda de Visco admiratio. nihil habebant Druides visco & arbore, in qua gignatur (si modo sit robur) sacratiùs. jam per se roborum eligebant lucos. nec ulla sacra sine ea fronde conficiebant, ut inde appellati quoque interpretatione Græca possint Δρυιδες (Druides) videri. enimverò quicquid adnascatur illis, è cœlo missum putabant, signumque esse electæ ab ipso Deo arboris. est autem id rarum admodum inventu, & repertum magna religione petitur, & antè omnia sexta luna, quæ principium mensium annorumque bis facit, et seculi, post tricesimum annum; quia jam virium abunde habebat. nec tamen sit sui dimidia. Omnia sanantem appellantes suo vocabulo. sacrificia epulisque rite sub arbore præparatis duos admovebant candidi coloris tauros, quorum cornua tunc primùm vinciantur. Sacerdos candida veste cultus arborem scandebat, falce aurea dimetiens. candido id excipiebatur sago. tunc demum victimas immolant, præcantes, ut suum donum Deus prosperum faceret, his, quibus dederant, fœcunditatem eo poto dari cuicunque animali sterili arbitrabantur, contraque venena omnia, esse remedio. tanta gentium in rebus frivolis plerumque religio fuerat! XII. Druidarum disciplina in nostra Brittania reperta, atque inde in Galliam translata esse existimatur. unde Plinius eleganter declamat lib. XXX. his verbis: _Sed quid ego hæc commemorem in arte Oceanum quoque transgressa, & ad naturæ inane pervecta? Brittania hodieque eam attonitè celebrat tantis ceremoniis, ut dedisse Persis videri possit._ idem Julius Cæsar affirmat in Ephemeridis. _Et nunc, qui diligentius eam rem cognoscere volunt, plerumque illo, discendi caussa, proficiscuntur._ XIII. Druides certo anni tempore in finibus Brittaniæ, in insulæ Monæ luco consecrato, considebant. huc omnes undique, quos inter controversia, conveniebant, eorumque judiciis decretisque acquiescebant. XIV. Præter Druides apud Gallos atque Brittones erant Bardi poetæ, qui Deûm Heroumque res gestas heroicis expositas versibus, cum dulcibus lyræ modulis cantitabant. XV. De his ambobus ita cecinit Lucanus vates his versibus, quibus hoc caput finiam. _Vos quoque, qui fortes animas, bellóque peremptas Laudibus in longum, vates! dimittitis ævum, Plurima securi studuistis carmina Bardi. Et vos barbaricos ritus, moremque sinistrum. Sacrorum, Druidæ, positis repetistis ab armis. Solis nosse Deos, & cœli Numina vobis, Aut solis nescire datum: nemora alta remotis Incolitis lucis. vobis authoribus, umbræ Non tacitas Erebi sedes, Ditisque profundi Pallida regna petunt; regit idem spiritus artus Orbe alio: longæ, canitis, si cognita, vitæ Mors media est. certe populi, quos despicit Arctos, Felices errore suo, quos ille timorum Maxumus, haud urget Lethi metus: inde ruendi In ferrum mens prona viris, animæque capaces Mortis: & ignavum redituræ parcere vitæ._ CAPUT V.