Ond i ddyfod weithion at y Beirdd, yr rhai a adawsom ar ol. Ef a ddarfu imi gyfieithu ychydig odlau o’u gwaith, trwy annogaeth gwyr dysgedig o _Loegr_; ac mi a ewyllysiwn wneuthur o honof hynny er clod iddynt; ond i mae yn rhaid im’ adael hynny ym marn y darllenyddion: ac nid oes genyfi ddim i’w ddywedyd, os drwg yw’r cyfieithiad, nad arnaf i yn llwyr i mae’r bai yn sefyll; o herwydd i maent y Beirdd yn ddiammau yn orchestol odiaeth; ond i mae’n rhaid addef hefyd eu bod yn anhawdd afrifed eu deongli, o herwydd eu bod yn llawn o eiriau sydd yr awron wedi myned ar gyfrgoll: ac nid ydynt wedi eu heglurhau mewn un Geiriadur argraffedig nac ysgrifenedig a welais i. Ir oedd yr Athraw hynod o _Fallwyd_, yr hwn a astudiodd yr iaith er lles cyffredin y wlad, dros holl ddyddiau ei einioes, yn methu eu deongli. Ac ni wnaeth y dysgedig Mr. _Edward Llwyd_ o’r _Musæum_, gamp yn y byd yn y perwyl yma, er ei fod yn gydnabyddus â holl geinciau prifiaith _Prydain_. Ac yn ddiau o’r achos yma, nid oedd genyfi ddim ond ymbalfalu am ystyr a synwyr y Beirdd, mewn llawer man, oddiwrth flaen ac ol. Ir wyf yn rhyfeddu’n ddirfawr am rai o’r _Cymry_ sydd yn haeru fod gwaith _Taliesin_, a’i gydoesiaid _Aneurin Gwawdrydd_, _Llywarch Hen_, a _Merddin Wyllt_, yn hawdd eu deall. Yn ddiau nid wyf i yn deall mo honynt, ac i mae’r rhai dysgediccaf yn yr iaith, y to heddyw, yn addef yr un peth. I mae’r Beirdd, hir oesoedd gwedi hyny, sef ar ol dyfodiad _Gwilym Fasdardd_, hyd farwolaeth, _Llywelyn ap Gruffydd_, yn dywyll iawn; fal i gellwch weled oddiwrth yr odlau sydd yn canlyn. Hyn a barodd i mi beidio â chyfieithu chwaneg o honynt y tro yma, rhag ofn imi, trwy fy anwybodaeth, wneuthur cam â hwynt. Ond gan i’r _Saeson_ daeru, na feddwn ddim mewn prydyddiaeth a dâl ei ddangos; mi a wnaethum fy ng’orau er cyfieithu y Casgliad bychan yma, i fwrw heibio, os yw bossibl, y gogan hwnnw: ac yn ddiau, os na wyddodd genyf wneuthur hyny, i mae yn rhaid i’r Beirdd, a’m cydwladwyr, faddeu imi; a gobeithio i derbyniant fy ewyllys da, herwydd na ddichon neb wneuthur ond a allo.—Heblaw hyn oll, i mae hyn o waith yn dyfod i’r byd, mewn amser anghyfaddas i ymddangos mewn dim prydferthwch; o herwydd i mae un o drigolion yr _Uch Alban_, gwedi gosod allan ddau lyfr o waith _Ossian_; hen Fardd, meddai ef, cyn dyfod Cristianogaeth i’w plith. Ac i mae’r llyfrau hyn mewn rhagorbarch gan foneddigion dysgedig y _Saeson_. A rhaid addef eu bod wedi eu cyfieithu yn odidog: ond i mae arnafi ofn, wedi’r cwbl, fod yr _Ysgodog_ yn bwrw hug ar lygaid dynion, ac nad ydynt mor hen ag i mae ef yn taeru eu bod. I mae’r _Gwyddelod_ yn arddelw _Ossian_ megis un o’u cydwladwyr hwynt; ac i mae amryw bethau yn y cerddi a gyhoeddwyd yn ei enw, yn dangos, yn fy nhyb i, oes ddiweddarach nag i mae’r cyfieithydd yn son am dani; yn enwedig dyfodiad Gwyr _Llychlyn_ i’r _Iwerddon_, yr hyn ni ddigwyddodd, meddai hanesyddion yr _Iwerddon_, cyn y flwyddyn 700. Ac ni ddaeth yr