Cap^m. iiii. Frustrantur cuncti querentes gaudia mundi, Nam fortuna nequit mel sine felle dare: Invidie comes est melior fortuna, nec vmquam Fida satis cuiquam, mobilis immo manet. Quis miser ignarus fortune nesciat actus? Quod dat idem tollit, infima summa facit. 150 Fert vt luna suam fortuna perambula speram, Decrescit subito, crescit et illa cito:[319] Crescit, decrescit, stabilis nec in ordine sistit,[320] Est nunc subtus ea, nunc et in orbe supra. Regnabo, regno, regnaui, sum sine regno, Omnes sic breuiter decipit illud iter. Motibus innumeris variare momenta dierum, Omne quod instituunt fata perire sinunt. Quando fauet fortuna caue, rota namque rotunda Vertit, et inferius que tulit alta premit: 160 Quos vocat eicit, erigit, obruit, omnia voluit, Esse suum proprium vendicat ipsa dolum. Passibus ambiguis fortuna volubilis errat, Et manet in nullo cotidiana loco: En rapuit quodcumque dedit fortuna beatum, Fit macer et subito qui modo crassus erat. Dum iuuat et vultu ridet fortuna sereno, Prospera tunc cuncta regna sequntur opes:[321] Cum fugit illa, simul fugiunt, nec noscitur ille Agminibus comitum qui modo cinctus erat. 170 Monstrat in exemplis anni mutabile tempus, Quam fortuna suis stat varianda modis. Non est fortuna talis quin fallat amica, Dum mentita sue lex regit acta rote.[322] Hec rota continue per girum de leuitate Vertitur, et nullo tempore fixa manet: Hec rota personas mundi non excipit vllas; Hec rota castigat, soluit, et omne ligat. Non illam flectis precibus, non munere mulces, Non nullis lacrimis nemo mouebit eam: 180 Non sexus, non condicio, non ordo vel etas, Nil compellit eam cum pietate pati. Ciuis et agricola, rex, rusticus, albus et ater, Doctus et insipiens, diues inopsque simul, Mitis et impaciens, pius, atrox, equs, iniqus, Sunt in iudicio, iudice sorte, pares. Hos premit, hos releuat, leuat hos vt ad yma retrudat, Interutrumque iocat quos ad vtrumque vocat: Ludit et illudit rebus, cum lubricus axis Labitur et secum lubrica queque facit. 190 Hec rota nugatrix sic girovagatur eodem Motu, ne possit rebus inesse quies. Impetus euertit quicquid fortuna ministrat Prospera, nec stabilem contulit ipsa statum. Heu! cur tanta fuit concessa potencia tali, Cui nichil est iure iuris in orbe datum? Si quid iuris habet, surrepcio dicitur esse, Nam de iure nichil quo dominetur habet. Sic dicunt homines, qui credunt omnia casu Quod deus extruxit ipsa mouere potest: 200 Set fortuna tamen nichil est, neque sors, neque fatum, Rebus in humanis nil quoque casus habet: Set sibi quisque suam sortem facit, et sibi casum Vt libet incurrit, et sibi fata creat; Atque voluntatis mens libera quod facit actum Pro variis meritis nomine sortis habet.