Cap^m. vii. Pro transgressore fuerant leges situate, Quilibet vt merita posset habere sua: 470 Nunc tamen iste bonus punitur, et alter iniqus, Dum viget ex auro, iustificatur eo. Omnia tempus habent et habet sua tempora tempus, Causaque sic causas debet habere suas. Quid mare conferret, altis dum fluctuat vndis, Sit nisi nauis ei quam vehit vnda fluens?[518] Set quid fert nauis nisi nauta regens sit in illa? Quid valet aut nauta, si sibi remus abest? Quid mare, quid nauis, quid nauta, vel est sibi remus, Sit nisi portus aquis ventus et aptus eis? 480 Gens sine lege quid est, aut lex sine iudice quid nam, Aut quid si iudex sit sine iusticia? In patria nostra si quis circumspicit acta, Hec tria cernet ibi sepe timenda michi. Omnia dampna grauant, set nulla tamen grauiora, Quam cum iusticiam iustus habere nequit. Ex iniusticia discordia crescit, et inde Cessat amor solitus, murmurat atque domus: Murmur si veniat, venit et diuisio secum, Terraque diuisa non bene stabit ea; 490 Et quodcumque sit hoc per se quod stare nequibit, Ve sibi, nam subito corruet absque modo. Testis enim deus est, dicens quod regna peribunt[519] In se diuisa, credoque dicta sua. Ergo videre queunt quotquot qui regna gubernant, Nostre pars sortis maxima spectat eis. Quicquid delirant reges, plectuntur Achiui, Nam caput infirmum membra dolere facit: Dux si perdat iter, errant de plebe sequentes, Et via qua redient est dubitanda magis. 500 Propter peccatum regis populi perierunt, Quicquid et econtra litera raro docet; Regia set bonitas fert plebi gaudia pacis, Nam deus ad sancti regis agenda fauet: Si viciosus enim sit rex, quia lex nequit, ipsum Vult punire deus, qui super omne potest. Expediens populo foret vt bene viueret omnis Rex, iacet in manibus sors quia bina suis: Vna salus populi rex qui bene viuit habetur, Plebis et in pestem rex malus acta parit; 510 Eius enim scelera constat magis esse nociua, Cuius habent populi condita iura sequi. Cum sit maior homo, sunt plus sua crimina tanto; Dum cadit ex altis, leditur inde magis. Plures cerno reos, magis attamen omnibus ipsos, Legiferi qui sunt et sine lege manent. Cum sine lege furit regni viciata potestas, Esse nichil toto tristius orbe potest: Sanccius esse pecus animoque capacius ipso Estimo, qui iura dat neque seruat ea. 520 Imperium Regis non solum bella triumphis Ornant, set leges seruet vbique bonas.[520] Nonne domus poterit componere se sine lignis; Set sibi quid ligna, si nec acuta foret? Set quid acuta valet, nisi persistens operantis Vnitis causis sit manus artificis? Hec sibi si fuerint coniuncta, per omne iuuabunt, Et si diuisa, pars sibi nulla iuuat. Terra quid est sola, populus nisi sistat in illa?