NOVA Francia Gallis adeuntibus gemino littore patet; altero, quod angusta fronte Oceano nostro, & Orienti obtenditur: altero, quod productiore tractu ad Floridæ vsque confinia Austro obiacet. Istud latus portubus, atque ostiis fluminum frequens est, quibus commodè penetrari possit in regionis mediterranea, & hàc ferè Galli terras illas ineunt: illud verò, Franciæ nostræ obiectum littus, quoniam oppositu ingentis insulæ, quam Nouam Terram appellant, importuosum pænè est, ea regione nostrates non subeunt. Eius orbis vastissimã planitiem ingentissimi aluei, aquis copiosissimum flumen irrigat, directo limite ab vltimo pænè occasu ad ortum, quoad angusto freto ad insulam Terræ [566] Nouæ, ipsiúsque insulæ oppositu, eius ostia in Austrinum littus inflectantur. Ei fluuio gentile nomen est _Sacqué_, Sanctum Laurentium Galli appellarunt; cuius caput ampliùs quingentis inde leucis indigenæ ab lacu in trecentas patente leucas repetunt. In hunc amnium principem alij amnes nobiles ab Aquilone influunt, nempe Saguenaiüm, Tergeminus amnis, seu tres amnes, simul coëuntes, Algomequium, & cæteri non pauci. Saguenaij quingentarum, Tergemini quadringentarum leucarum nauigatio longè porrigitur in Boream. E montibus, ad ripam Austrinam Saquéi amnis, transuersi feruntur in Meridianum Oceani littus alij quoque fluuij celebres; vnde populis, atque illius tractus regionibus plerisque gentilia ducta sunt nomina; sed eorum nonnullis sui moris appellationes Franci posteà indiderunt. Fluuij autem sunt hi ad Austrum conuersi, Sanctus Ioannes, Pentegoëtius, Quinibequius, Choüacoetius, Norembega, quem postremum amnem Champlænius eumdem ac Pentegoetium esse contendit. Populi trans Saquéum, Sanctúmve-Laurentium, versùs Aquilonem, non procul illius ostiis, sunt Canadij & Excomminquij: longè verò ab his, eadem Boreali ripa, versùs occasum, è regione Floridæ, incolunt Algomeguij, atque Ochasteguij. Cis Sanctum-Laurentium, in Australi ora degunt item Canadij, ad ipsum magni amnis flexum, ab Euro in Austrum declinãtis. Post eos ad Occasum vergũt Souriquij, Acadiæ regionis incolæ: deinde ad Pentegoetium, seu Norembegam fluuium, Pentegoetij: [567] ad horum dextram, Occasum spectantium, circa _Quebecum_ arcem, Montagnetij: post Pentegoetios recto tractu Eteminquij, ad amnem Quinibequium: inde Almochiquij ad flumen Choüacoetium, latissimis campis diffusi: denique inter Floridam, & Sacquéum magnum amnem, Iroquij campestribus, montosisque locis latissimè habitant. Reliquos Nouæ Franciæ populos multos, præsertim trans magnum Sacquéum amnem, Aquilonares, Galli nostrates non nisi ex auditione norunt. Ex notis autem, amicos, ac pæne Socios habent Souriquios, Eteminquios, Montagnetios, Almochiquios, Algomequios, & Ochasteguios: istis capitales hostes Iroquios, hostili quoque in se animo experiuntur, eo maximè nomine, quòd Iroquiis Galli cum ipsorum hostibus bellum intulerint. Horum quidem populorum soli agriculturam, inscienter tamen, exercent Almochiquij, Iroquij, & Ochasteguij,