Potrincourtius Regij Portus castellum à domino de Monts sibi dono datum, eo ipso tempore, quo condebatur, ab Henrico Quarto petiuerat, eo iure, quo optimo, sibi asseri, vindicarique? ac eius non modò vindicias, sed nexum etiam impetrauerat. Secundum quod ius arcis, & imperij prætereà certis finibus in Noua Francia Potrincourtio attributi, Rex Patri Cotono significat, velle se vti Sociorum opera in Barbaris illis ad Christum adiugendis; proinde scriberet ad Generalem Societatis Præpositum suo nomine, vti designarentur Patres in eam rem, quos primo quoque tempore illuc mittendos ipse Rex ad se accerseret, annuis duûm millium Librarum vectigalibus illi Missioni attributis. Annus huius sæculi octauus agebatur, cùm Rex ita de Canadicis rebus decerneret, cuius tamen cogitationes grauioribus negotiis aliò seuocantibus, [570] eius quoque interueniente obitu, sed eorum maximè negligentia, qui Regio nomine Canadicam prouinciam, administrabant, nostrorum profectio in tertium pòst annum est dilata. Siue autem casu quopiam, siue hominum consilio, eam proferri trienni toto contigit, cùm iam in procinctu nostri essent; obortæ tamen subitò sunt eæ difficultates, quibus planum fieret, Cacodæmoni esse inuisa nostrorum in ea profectione consilia. Regina quingentos aureos nummos, ex defuncti Regis decreto numerauerat: Domina _de Vernueil_, _de Sourdis_, _de Guercheuille_, alia sacrum aræ instrumentum, alia linteam vestem copiosam, alia peramplum viaticum munificè contribuerant: Pater Petrus Biardus, & Pater Enemundus Massæus eò destinati animis ingentibus se comparauerant, vela & ventos auidè præstolantes. Status condictus dies vela faciendi eis conuenerat cum Biencourtio Potrincourtij filio, & Thoma Robinio, expeditionis ducibus, ad octauum calendas Nouembris anni decimi supra sexcentesimum; sed cùm eo die adfuissent, nauigium sarciebatur, & oscitanter quidem, in continenti; tantum aberat, vt idoneo commeatu & nauigationis, & Canadicæ familiæ instructum esset. Instaurandæ naui suas operas, materiamque locauerant Caluiniani duo, & quia Biencourtio ac Robinio ad operarum mercedem deerant facultates, Caluiniani mercatores certam nautici fructus partem pacti sibi erant, eóque nomine, pro dominis in ea naue gerere posse sibi videbantur Iesuitis igitur locum in nauigio [571] non futurum palam, & asseueranter edicunt, aut si futurum sit, ab illius operis redemtura, & cætera omni pactione se iamiam discedere: qua de sententia nec ipsius Reginæ auctoritas, ab Domino _de Cicoigne_, Dieppensis vrbis regio Præside, grauiter, seuereque denunciata, Caluini asseclas non potuit dimouere. Desperata res planè videbatur, quòd hæc vna modò nauis in Nouam Franciam anno illo adornaretur; & non paterentur duo illi Caluiniani vlla se ratione demitigari: quæ nostra destitutio Dominam Guercheuillæam, religiosissimam, & ingentis animi feminam, acriter pupugit; sed ea qua est sollertia, confestim ad manum habuit rationem, qua non iam vt vectores nos, sed vt partiarios, exclusis