NOSTRIS interea, quod suarum partium esset, enixè satagentibus, cordi erat in primis popularis linguæ cognitio, quam Galli leuiter modò delibatam, si vnum exciperes, tradere præceptis, vsúve docere non poterant; vt vna dumtaxat reliqua esset ratio eius ab stupidis indigenis, non institutione, sed assidua consuetudine tandem exprimendæ. His itaque, muneribus, comitate, atque [574] omni officij genere conciliandis cùm nostri nihil non tentassent, parum aut nihil permouerunt. Enimuerò, præterquam quod minimè idoneis ad disciplinam magistris vtebantur, à quibus nihil expromeres, nisi affluẽter antè saginato aqualiculo, & quos moræ, vel non diuturnæ, impatientissimos idemtidem abs te abalienaret, auelleretque studiosa cuiusque rei percontatio: ipsa quoque linguæ conditio, idoneorum, ad res etiam vulgatissimas, vocabulorum indigentissimæ, nostrorum incensa studia destituit, & animos grauiter afflixit. Rerum scilicet, quæ sub aspectum, tactum, & reliquos sensus cadunt, ex Barbarorum responsis nomenclatio vtcumque deprehendebatur: sed earum quæ sensuum vim fugiunt, summa est apud eam gentem appellationum penuria, & alta quoque rerum ignoratio. Posterioris autem generis desperata disciplina, cum neque priorem Barbari aut possent, aut vellent tradere; vna reliqua spes erat in adolescente Gallo, vernaculæ linguæ bene perito, eximia humanitate, & comitate, quem etiam Pater Biardus non vulgari beneficio sibi demeruerat. Is erat Pontgrauæus, Pongrauæi filius, egregij viri superioribus annis cum Champlænio vices Domini de Monts in Francia Noua gerentis; quem adolescentem, decem & octo leucis Regio portu non longiùs, hiemare parantem, ad amnem Sancti Ioannis, summa ipsius voluntate, nullius incommodo, nostri eius institutione Canadicum idioma erudiẽdi adire cuperent. Verumtamen Biencourtius eius profectionis consultus, ac rogatus etiam à nostris, vt, eius bona venia, [575] proficere per Pontgrauæum in peregrino idiomate sibi liceret, cuius ignoratione, suæ nauigationis in Nouam Franciam fructu penitus exciderent: quòd ea communicatio cum Pontgrauæo nouarum rerum supicionem moueret Biencourtio, nihil impetrarunt. Tantisper ergo nostris has difficultates æquo animo tolerantibus, dum qua se aperiret via suo instituto conuenientior, Deus materiam non procul quæsitam subiecit, de grauiter ægroto. Henrico Membertouio, Sagamo, bene merendi; & corporis, & animi eius diligenter curanda salute. SAGAMO apud eam gentem cuiusque populi præses appellatur: Sagamon verò agebat inter Souriquios, in Acadia, Membertouius, ad Aquilonare latus Porturegiensis castelli, ad Sancti Ioannis flumen. Cùm tamen dysenteria cœpit tentari, degebat in _Baïa Mariana_, vt vocant, hoc est, in Mariano Sinu, Portum Regium inter, Meridianumque littus, vnde asportari se iusserat in arcem, vt medicorum nostrorum curatione vteretur. Angusta sua cellula eum nostri exceperunt, diebusque non paucis, absente ipsius coniuge, ac filia, diu noctuque,