mendacia facile fuit nostris diluere, & semel, iterum, ac tertiò tam apertè ac validè apud Biencourtium, audiente vniuerso contubernio, diluerunt; vt postrema refutatione ad infantiam adactus Imbertus eò deueniret, vt excusandæ noxæ gratia profiteri non vereretur, sibi largiter temulento illas aduersum nos calumnias excidisse. Biencourtium acriter pupugerat nuncius, quo afferebatur, etiam conscio parente suo Potrincourtio, vniuersæ Nouæ Franciæ ius imperiumque à maximo amne Sacquéo ad Floridam, Portu Regio demto, _Guercheuillææ_ Regio diplomate esse cõcessum eidémq; à Domino de Monts quidquid Henrici Quàrti beneficio nuper in eadem ora possedisset, id omne tabulis publicè consignatis esse transcriptum. Atque, vt non putaret, hæc nobis [583] auctoribus gesta esse, perinde tamen posteà in nos affectus fuit quasi credidisset. Guercheuillææ quidem mens, fuit huius principatus sui reuerentia, velut potenti freno iniecto, Biencourtiorum vtrumque, patrem & filium, fidei hactenus in nos parum sinceræ, animique minus grati, suo in officio continere; nihil autem de Porturegiensi iure ipsis detrahere. Sed fui nimio plus amantes homines alienam in re propria cautionem, suam iniuriam interpretabantur: quòd tamen res iis esset angusta domi, nec viderent vnde commodiùs cella Porturegiensis instrui posset, quàm à Guercheuillæa in gratiam nostrorum Patrum, ne hac annona exciderent, suum dolorem taciti concoquebant. Nostrorum facillima fuit apud Biencourtium purgatio, quam cum accepisset in præsentia, reconciliatis animis Patres ad institutum Canadiensis idiomatis condiscendi magnis animis reuersi sunt, partitis inter se prouinciis, vt Pater Massæus ad Ludouicum Membertouium, Henrici vita functi filium, eius rei causa demigraret; Pater Biardus magistrum eius linguæ domi Barbarum sibi adhiberet. Patri Massæo ad Sancti Ioannis flumen apud hospitem, cum adolescente Gallo socio degenti, ex diuturna inedia, & Nomadicæ vitæ continentibus vexationibus, accidit grauis ægrotatio, qua tantum non confectus ad vltima delaberetur, inter quem morbum Membertouio cum hospite Patre accidit ridicula planè, ac Canadico ingenio digna sermocinatio. Ad decumbentem scilicet Patrem is adiit, vt quidem eius vultus præferebat, Patris acerbo casu [584] valdè sollicitus ac mœœrens, quem in hæc verba compellauit. Audi me, Pater, moreris omnino, vt ego quidem auguror: scribe igitur ad Biencourtium, itemque ad tuum fratrem, te à nobis nequaquam trucidatum occubuisse, sed morbo consumtum, ne qua in nobis tui obitus noxa resideat. Cui contrà retulit Pater Massæus: Non committam, vt quod mones, imprudenter ad meos scribam: ne tu ex mea imprudentia factus audacior, securiorque violentas manus afferas, nihilò tamen minùs innocentiæ testes meas litteras apud te habeas, quæ te noxa eximant. Inexspectato, & arguto responso perculsus Barbarus, quasi ex alto sopore mox ad se rediit, atque renidenti ore, ait: Iesum igitur tuis precibus tibi propitium