The treatise of Lorenzo Valla on the Donation of ConstantineValla, Lorenzo
History
The treatise of Lorenzo Valla on the Donation of Constantine
Valla, Lorenzo
Church and state -- Holy Roman Empire; Constitutum Constantini; Popes -- Temporal power -- Early works to 1800
Sed numquid clerici fieri consules possunt? Coniugio sibi interdixere
Latini clerici: et consules fient, habitoque delectu militum cum
legionibus et auxiliis in provincias, quas fuerint sortiti, se conferent?
Ministrine et servi consules fient?[232] Nec bini, ut solebat, sed
centeni ac milleni ministri qui Romanae ecclesiae servient, dignitate
afficientur imperatoria? Et ego stolidus mirabar quod papa effici
diceretur! Ministri imperatores erunt; clerici vero milites. Militesne
clerici fient, aut militaria ornamenta gestabunt, nisi imperialia
ornamenta universis clericis impertis? Nam nescio quid dicas. Et quis
non videt hanc fabulam ab iis excogitatam esse, qui sibi omnem vestiendi
licentiam esse voluerunt? Ut existimem, si qua inter daemones qui aerem
incolunt ludorum genera exercentur, eos exprimendo clericorum cultu,
fastu, luxu, exerceri, et hoc scaenici[233] lusus genere maxime delectari.
Utrum magis insequar, sententiarum an verborum stoliditatem? Sententiarum
audistis. Verborum haec est; ut dicat senatum videri adornari, quasi
non utique adornetur, et quidem adornari gloria; et quod fit, factum
esse velit, ut “promulgavimus” pro promulgamus, illo enim modo sonat
iucundius oratio; et eandem rem per praesens et per praeteritum
enuntiet, velut “decernimus” et “decrevimus”; et omnia sint referta
his vocibus, “decernimus,” “decoramus,” “imperialis,” “imperatoria,”
“potentia,” “gloria”; et “exstat” pro est posuerit, cum “extare” sit
supereminere, vel superesse; et “nempe” pro scilicet; et “concubitores”
pro contubernales. “Concubitores” sunt qui concumbunt, et coeunt; nimirum
scorta intelligenda sunt. Addit, cum quibus dormiat, ne timeat, opinor,
nocturna phantasmata: addit cubicularios: addit hostiarios.
Non otiosum[234] est, quare haec ab eo minuta referuntur. Pupillum
instituit aut adolescentem filium, non senem; cui omnia quibus necesse
habet tenera aetas ipse velut amantissimus pater praeparat, ut David
Salomoni[235] fecit. Atque ut per omnes numeros fabula impleatur, dantur
clericis equi, ne asinario illo Christi more super asellos sedeant; et
dantur non operti sive instrati operimentis coloris albi, sed decorati
colore albo. At quibus operimentis! Non stragulis, non Babylonicis, aut
quo alio genere, sed “mappulis et linteaminibus”! Mappae ad mensam
pertinent, linteamina ad lectulos. Et quasi dubium sit cuius sint haec
coloris, interpretatur; “id est candidissimo colore.” Dignus Constantino
sermo, digna Lactantio facundia, cum in ceteris, tum vero in illo “equos
equitent”!
Et cum de vestitu senatorum nihil dixerit, non de laticlavo, non de
purpura, non de ceteris, de calceamentis sibi loquendum putavit; nec
lunulas appellavit, sed udones, sive “cum udonibus,” quos ut solet homo
ineptus exponit, “id est candido linteamine,” quasi udones linteamen
sint! Non occurrit impraesentiarum,[236] ubi repererim “udones,” nisi
apud Martialem Valerium, cuius disticon quod inscribitur “Udones
Cilicii”[237] hoc est:
Public-domain text, read in full here on John Shaqi.
Reviews
Reviews
No reviews yet
Be the first to share your thoughts on this work.
Join the Discussion
Join the discussion
Sign in to leave a comment or review.
Sign InorCreate an account