The treatise of Lorenzo Valla on the Donation of ConstantineValla, Lorenzo
History
The treatise of Lorenzo Valla on the Donation of Constantine
Valla, Lorenzo
Church and state -- Holy Roman Empire; Constitutum Constantini; Popes -- Temporal power -- Early works to 1800
Diem posuit penultimum Martii ut sentiremus hoc factum esse sub tempus
sanctorum dierum, qui illo plerumque tempore solent esse. Et Constantino
quartum consule, et Gallicano quartum consule! Mirum si uterque ter
fuerat consul et in quarto consulatu forent collegae! Sed mirandum magis
Augustum leprosum elephantia, qui morbus inter ceteros ut elephas inter
beluas eminet, velle etiam accipere consulatum, cum rex Azarias simul
ac lepra tactus est in privato se continuerit, procuratione regni ad
Ionatam[291] filium relegata, ut fere omnes leprosi fecerunt! Quo uno
argumento totum prorsus privilegium confutatur, profligatur, evertitur.
Ac ne quis ambigat ante leprosum esse debuisse quam consulem, sciat et ex
medicina paulatim hunc morbum succrescere, et ex notitia antiquitatis
consulatum iniri Ianuario mense magistratumque esse annuum, et haec
Martio proximo gesta referuntur.
Ubi neque hoc[292] silebo; in epistolis scribi solere “datum,” non autem
in ceteris, nisi apud indoctos. Dicuntur enim epistolae dari vel illi,
vel ad illum; illi quidem qui perfert ut puta tabellario, ut reddat et
in manum porrigat homini cui mittuntur; ad illum vero ut ei a perferente
reddantur, hic est is cui mittuntur.[293] Privilegium autem, ut aiunt,
Constantini, quod reddi alicui non debebat, nec dari debuit dici: ut
appareat eum qui sic locutus est mentitum esse, nec[294] scisse fingere
quod Constantinum dixisse ac fecisse verisimile esset. Cuius stultitiae
atque vesaniae affines se ac socios faciunt quicumque hunc vera dixisse
existimant atque defendunt; licet nihil iam habeant quo opinionem suam,
non dico defendere, sed honeste excusare, possint.
An honesta erroris excusatio est, cum patefactam videas veritatem, nolle
illi acquiescere quia nonnulli magni homines aliter senserint?[295]
Magni, inquam, dignitate, non sapientia nec virtute. Unde tantum[296]
scis an illi quos tu sequeris, si eadem audissent quae tu, mansuri in
sententia fuerint, an a sententia recessuri? Et nihilominus indignissimum
est plus homini velle tribuere quam veritati, id est Deo. Ita enim quidam
omnibus defecti rationibus solent mihi[297] respondere: Cur tot summi
pontifices donationem hanc veram esse crediderunt? Testificor vos, me
vocatis quo nolo, et invitum me maledicere summis pontificibus cogitis,
quos magis in delictis suis operire vellem. Sed pergamus ingenue loqui,
quandoquidem aliter agi nequit haec causa.
Public-domain text, read in full here on John Shaqi.
Reviews
Reviews
No reviews yet
Be the first to share your thoughts on this work.
Elsewhere in the archive
Join the Discussion
Join the discussion
Sign in to leave a comment or review.
Sign InorCreate an account