282 IV. xvi. 2. Et quia non per hæc justificabatur homo, sed in signo data sunt populo, ostendit, quod ipse Abraham sine circumcisione, et sine observatione sabbatorum, “credidit Deo, et reputatum est illi ad justitiam, et amicus Dei vocatus est.” Sed et Lot sine circumcisione eductus est de Sodomis, percipiens salutem a Deo. Item Deo placens Noë cum esset incircumcisus, accepit mensuras mundi secundæ generationis. Sed et Enoch sine circumcisione placens Deo, cum esset homo, legatione ad Angelos fungebatur, et translatus est, et conservatur usque nunc testis justi judicii Dei: quoniam Angeli quidem transgressi deciderunt in terram in judicium; homo autem placens, translatus est in salutem. Sed et reliqua autem omnis multitudo eorum, qui ante Abraham fuerunt justi, et eorum Patriarcharum, qui ante Moysem fuerunt, et sine his quæ prædicta sunt, et sine lege Moysi justificabantur. 283 IV. xiii. 1. supra.—xvi. 3. Quare igitur patribus non disposuit Dominus testamentum? Quia lex non est posita justis; justi autem patres, virtutem decalogi conscriptam habentes in cordibus et animabus suis, diligentes scilicet Deum qui fecit eos, et abstinentes erga proximum ab injustitia: propter quod non fuit necesse admoneri eos correptoriis literis, quia habebant in semetipsis justitiam legis. 284 IV. xvi. 3. 285 IV. xv. 1. At ubi conversi sunt in vituli factionem, et reversi sunt animis suis in Ægyptum, servi pro liberis concupiscentes esse, aptam concupiscentiæ suæ acceperunt reliquam servitutem, a Deo quidem non abscindentem, in servitutis autem jugo dominantem eis. 286 IV. xiv. 3. Sic autem et populo Tabernaculi factionem, et ædificationem Templi, et Levitarum electionem, sacrificia quoque et oblationes, et monitiones, et reliquam omnem Lege statuebat deservitionem. Ipse quidem nullius horum est indigens; est enim semper plenus omnibus bonis, omnemque odorem suavitatis, et omnes suaveolentium vaporationes habens in se, etiam antequam Moyses esset: facile autem ad idola revertentem populum erudiebat, per multas vocationes præstruens eos perseverare, et servire Deo: per ea quæ erant secunda, ad prima vocans, hoc est, per typica, ad vera; et per temporalia, ad æterna; et per carnalia, ad spiritalia; et per terrena, ad cœlestia. 287 IV. xvi. 1. Quoniam autem et circumcisionem non quasi consummatricem justitiæ, sed in signo eam dedit Deus, ut cognoscibile perseveret genus Abrahæ, ex ipsa Scriptura discimus.... In signo ergo data sunt hæc: non autem sine symbolo erant signa, id est, sine argumento, neque otiosa, tanquam quæ a sapiente Artifice darentur; sed secundum carnem circumcisio circumcisionem significabat spiritalem.