82. Imperator postquam de regum societate cognovit, non temere neque, uti saepe jam victo Jugurtha consueverat, omnibus locis pugnandi copiam facit; ceterum haud procul ab Cirta castris munitis reges opperitur, melius esse ratus, cognitis Mauris, quoniam is novus hostis accesserat, excommodo[428] pugnam facere. Interim Roma per litteras certior fit provinciam Numidiam Mario datam; nam consulem factum ante acceperat. Quis rebus supra bonum atque honestum[429] perculsus, neque lacrimas tenere neque moderari linguam;[430] vir egregius in aliis artibus nimis molliter aegritudinem pati. Quam rem alii in superbiam vertebant, alii[431] bonum ingenium contumelia accensum esse, multi, quod jam parta victoria ex manibus eriperetur. Nobis satis cognitum est, illum magis honore Marii quam injuria sua[432] excruciatum, neque tam anxie laturum fuisse, si adempta provincia alii quam Mario traderetur. [428] 'According to his advantage;' that is, if a favourable opportunity should offer. [429] 'More than is just and fair.' [430] According to the language of Cicero, the dative _linguae_ would have been used in this sense. See Zumpt, S 414. [431] _Alii_; supply from what precedes _interpretabantur_, 'they accounted for his sensibility by,' &c. [432] _Injuria sua_ has a passive sense; 'by the injustice done to him.' 83. Igitur eo dolore impeditus, et quia stultitiae[433] videbatur alienam rem periculo suo curare, legatos ad Bocchum mittit postulatum, ne sine causa hostis populo Romano fieret; habere tum[434] magnam copiam societatis amicitiaeque conjungendae, quae potior bello esset; quamquam opibus suis confideret, tamen non debere incerta pro certis mutare;[435] omne bellum sumi facile, ceterum aegerrime desinere;[436] non in ejusdem potestate initium ejus et finem esse; incipere cuivis, etiam ignavo, licere, deponi, quum victores velint; proinde sibi regnoque suo consuleret, neu florentes res suas cum Jugurthae perditis misceret. Ad ea rex satis placide verba facit; sese pacem cupere, sed Jugurthae fortunarum misereri; si eadem illi copia fieret,[437] omnia conventura. Rursus imperator contra postulata Bocchi nuntios mittit; ille probare partim, alia abnuere. Eo modo saepe ab utroque missis remissisque nuntiis tempus procedere et ex Metelli voluntate bellum intactum trahi. [433] _Stultitiae_ might have been _stultilia_ for the genitive. See Zumpt, S 448, note 1. [434] _Tum_. See page 137, note 3 [note 425]. [435] _Incerta mutare_, 'to obtain uncertain things in exchange for others, or for certain things;' but it might also mean, 'to give uncertain things for certain ones.' See Zumpt, S 456, note. [436] _Desinere_ is used here for the sake of variety, instead of _finire_, _deponi_. [437] 'If the same power were granted to him' (Jugurtha), namely, to conclude peace, 'an agreement might easily be come to.' _Res convenit inter nos_ is the same as _convenimus de re_, 'we agree upon the matter.'