87. Sed consul expletis legionibus cohortibusque auxiliariis in agrum fertilem et praeda onustum[476] proficiscitur; omnia ibi capta militibus donat, dein castella et oppida natura et viris parum munita aggreditur; proelia multa, celerura levia, alia aliis locis facere. Interim novi milites sine metu pugnae adesse,[477] videre fugientes capi aut occidi, fortissimum quemque tutissimum, armis libertatem, patriam parentesque et alia omnia tegi, gloriam atque divitias quaeri. Sic brevi spatio novi veteresque coaluere, et virtus omnium aequalis facta. At reges, ubi de adventu Marii cognoverunt, diversi in locos difficiles abeunt. Ita Jugurthae placuerat speranti mox effusos hostes invadi posse, Romanos sicuti plerosque remoto metu laxius licentiusque futuros.[478] [476] 'Laden with booty;' that is, filled with things which can be taken as booty. [477] _Pugnae adesse_ belong together, 'to take part in the battle.' Marius's plan was well calculated, as he inspired his soldiers with courage before leading them to labour and hardship. [478] _Futuros_; supply _esse_, 'they would behave;' hence the adverbs. See Zumpt, S 365. 88. Metellus interea Romam profectus contra spem[479] suam laetissimis animis excipitur, plebi patribusque, postquam invidia decesserat, juxta carus. Sed Marius impigre prudenterque suorum et hostium res pariter attendere, cognoscere quid boni utrisque aut contra esset, explorare itinera regum, consilia et insidias eorum antevenire, nihil apud se remissum neque apud illos tutum pati. Itaque et Gaetulos et Jugurtham ex sociis nostris praedas agentes saepe aggressus in itinere fuderat, ipsumque regem haud procul ab oppido Cirta armis exuerat.[480] Quae postquam gloriosa modo neque belli patrandi[481] cognovit, statuit urbes, quae viris aut loco pro hostibus et adversum se opportunissimae erant,[482] singulas circumvenire; ita Jugurtham aut praesidiis nudatum,[483] si ea pateretur, aut proelio certaturum. Nam Bocchus nuntios ad eum saepe miserat, velle populi Romani amicitiam; ne quid ab se hostile timeret. [484] Id simulaveritne, quo improvisus gravior accideret, an mobilitate ingenii pacem atque bellum mutare solitus, parum exploratum est.