Cap^m. ix. Que sit milicia iam vos audistis, et vltra Dicam de reliquis, regula que sit eis. Nam post miliciam restat status vnus agrestis, In quo rurales grana que vina colunt. 560 Hii sunt qui nobis magni sudore laboris Perquirunt victus, iussit vt ipse deus: Est et eis iure nostri primi patris Ade Regula, quam summi cepit ab ore dei. Nam deus inquit ei, dum corruit a Paradisi Floribus, in terram cepit et ire viam: ‘O transgresse, labor mundi tibi sint quoque sudor, In quibus vteris panibus ipse tuis.’ Vnde dei seriem cultor si seruet eundem, Ac opus in cultu sic gerat ipse manu, 570 Tunc pariet fructus quam fertilis ordine campus, Vuaque temporibus stabit habunda suis. Nunc tamen illud opus vix querit habere colonus, Set magis in viciis torpet vbique suis. Inter quos plebis magis errat iniqua voluntas, Sulcorum famulos estimo sepe reos. Sunt etenim tardi, sunt rari, sunt et auari, Ex minimo quod agunt premia plura petunt: Nunc venit hic usus, petit en plus rusticus vnus, Tempore preterito quam peciere duo; 580 Et dudum solus plus contulit vtilitatis Nunc tribus, vt dicunt qui bene facta sciunt. Sicut enim vulpis resonantibus vndique siluis De fouea foueam querit et intrat eam, Sic famulus sulci contrarius ammodo legi De patria patriam querit habere moram. Ocia magnatum cupiunt hii, nil tamen vnde Se nutrire queunt, ni famulentur, habent: Hos seruire deus naturaque disposuerunt, Ille vel illa tamen hos moderare nequit: 590 Quisque tenens terras has plangit in ordine gentes, Indiget omnis eis, nec reget vllus eas. Non impune deum veteres spreuere coloni, Nec mundi procerum surripuere statum; Set seruile deus opus imponebat eisdem, Quo sibi rusticitas corda superba domet: Mansit et ingenuis libertas salua, que seruis Prefuit atque sua lege subegit eos. Nos magis hesterna facit experiencia doctos, Quid sibi perfidie seruus iniqus habet; 600 Vt blada cardo nocens minuit, si non minuatur, Sic grauat indomitus rusticus ipse probos. Vngentem pungit pungentem rusticus vngit, Regula nec fallit quam vetus ordo docet: Vulgi cardones lex amputet ergo nociuos, Ne blada pungentes nobiliora terant. Nobile quicquid habent seu dignum, rustica proles Ledit in ingenuis, sit nisi lesa prius: Quod sit rusticitas vilis, docet actus ad extra, Que minus ingenuos propter honesta colit; 610 Vtque labant curue iusto sine pondere naues, Sic, nisi sit pressus, rusticus ipse ferus. Contulit et tribuit deus et labor omnia nobis, Commoda sunt hominis absque labore nichil; Rusticus ergo sua committat membra labori, Ocia postponens, sicut oportet agi. Horrea sicut ager sterilis sub vomere cultus Fallit, et autumpno fert lucra nulla domum,