Quod si populus Romanus ob nimias opes veram illam Romanitatem perdidit, si Salomon ob eandem causam in idolatriam amore feminarum lapsus est, nonne idem putamus fieri in summo pontifice ac reliquis clericis? Et postea putamus Deum fuisse permissurum ut materiam peccandi Silvester acciperet? Non patiar hanc iniuriam fieri sanctissimo viro; non feram hanc contumeliam fieri[406] pontifici optimo, ut dicatur imperia, regna, provincias accepisse, quibus renuntiare[407] etiam solent qui clerici fieri volunt. Pauca possedit Silvester, pauca ceterique sancti pontifices, quorum aspectus apud hostes quoque erat sacrosanctus; veluti illius Leonis, qui trucem barbari regis animum terruit ac fregit, quem Romanae vires nec[408] frangere nec terrere potuerant. Recentes vero summi pontifices, id est divitiis ac deliciis[409] affluentes, id videntur laborare, ut quantum prisci fuere sapientes et sancti, tantum ipsi et impii sint et stulti, et illorum egregias laudes omnibus probris vincant. Haec quis Christiani nominis queat aequo animo ferre? Verum ego in hac prima nostra oratione nolo exhortari principes ac populos, ut papam effrenato cursu volitantem inhibeant eumque intra suos fines consistere compellant, sed tantum admoneant, qui forsitan iam edoctus veritatem, sua sponte ab aliena domo in suam, et ab insanis fluctibus saevisque tempestatibus in portum se recipiet. Sin recuset, tunc ad alteram orationem multo truculentiorem accingemur. Utinam, utinam aliquando videam, nec enim mihi quicquam est longius quam hoc videre, et praesertim meo consilio effectum, ut papa tantum vicarius Christi sit, et non etiam Caesaris; nec amplius horrenda vox audiatur: “Partes ecclesiae,” “Partes contra ecclesiam,” “Ecclesia contra Perusinos pugnat,” “contra Bononienses!” Non contra Christianos pugnat ecclesia, sed papa; illa pugnat contra spiritualia nequitiae in caelestibus. Tunc papa et dicetur et erit Pater Sanctus, pater omnium, pater ecclesiae; nec bella inter Christianos excitabit, sed ab aliis excitata censura apostolica et papali maiestate sedabit.[410] FOOTNOTES [8] Corpus Iuris Canonici, ed. Aemilius Friedberg, Leipsic, 1879, vol. I, p. 342. [9] The subject of cc. xi and xii is; Imperatores debent Pontificibus subesse, non preesse. [Ed.] [10] De falso credita et ementita Constantini donatione is the title Valla gave his work; cf. letter to Guarini from Naples in November, 1443; Epistolae principum (Venice, 1574), p. 356; also Barozzi e Sabbadini, Studii sul Panormita e sul Valla (Florence, 1891), p. 93. In L. Valla Opera (Basle, 1543), p. 762, the title runs, Contra Donationis, quae Constantini dicitur, privilegia, ut falso creditum declamatio. No title appears with the text of Codex Vaticanus Lat. 5314. The title in Ulrich von Hutten’s edition inserts patricii Romani after Vallensis. The treatise is also frequently entitled libellus or oratio instead of declamatio. [11] principum; Cod. Vat. Urb. 337 (containing a few fragments of this treatise). Hutten.