=4.= Annō urbis conditae sexcentēsimō sexāgēsimō secundō prīmum Rōmae bellum cīvīle commōtum est, eōdem annō 48 etiam Mithradāticum. Causam bellō cīvīlī C. Marius sexiēs cōnsul dedit. Nam cum Sulla cōnsul contrā Mithradātēn gestūrus[107] bellum, quī Asiam et Achaeam occupāverat, mitterētur, isque exercitum in Campāniā paulisper tenēret, ut bellī sociālis, dē quō dīximus, quod intrā Ītaliam gestum 5 fuerat, reliquiae tollerentur, Marius adfectāvit ut ipse ad bellum Mithradāticum mittēretur.[108] Quā rē[109] Sulla commōtus cum exercitū ad urbem vēnit. Illīc contrā Marium et Sulpicium dīmicāvit. Prīmus urbem Rōmam armātus ingressus est, Sulpicium interfēcit, Marium fugāvit, atque 10 ita ōrdinātīs cōnsulibus in futūrum annum Cn. Octāviō et L. Cornēliō Cinnā ad Asiam profectus est. _Mithradates invades Asia._ =5.= Mithradātēs enim, quī Pontī rēx erat atque Armeniam Minōrem et tōtum Ponticum mare in circuitū cum Bosporō tenēbat, prīmum Nīcomēdēn, amīcum populī Rōmānī, Bīthȳniā[110] 15 voluit expellere senātuīque mandāvit bellum sē eī propter iniūriās quās passus fuerat inlātūrum. Ā senātū respōnsum Mithradātī est, sī id faceret, quod bellum ā Rōmānīs et ipse patērētur. Quārē īrātus Cappadociam statim occupāvit et ex eā Ariobarzānēn, rēgem et amīcum populī Rōmānī, fugāvit. 20 Mox etiam Bīthȳniam invāsit et Paphlagoniam pulsīs rēgibus, amīcīs populī Rōmānī, Pylaemēne et Nīcomēde. Inde Ephesum contendit et per omnem Asiam litterās mīsit ut ubicumque inventī essent[111] cīvēs Rōmānī, ūnō diē occiderentur. 25 49 _Sulla takes Athens, 87 B.C. Battle of Chaeronea, 86 B.C._ =6.= Intereā etiam Athēnae, cīvitās Achaeae, ab Aristōne Athēniēnsī Mithradātī trādita est. Mīserat enim iam ad Achaeam Mithradātēs Archelāum, ducem suum, cum centum et vīgintī mīlibus equitum[112] ac peditum, per quem etiam reliqua Graecia occupāta est. Sulla Archelāum apud Pīraeum, 5 nōn longē ab Athēnīs, obsēdit, ipsās Athēnās cēpit. Posteā commissō proeliō contrā Archelāum ita eum vīcit ut ex CXX mīlibus vix decem Archelāō superessent, ex Sullae exercitū XIII tantum hominēs interficerentur. Hāc pūgnā Mithradātēs cognitā septuāgintā mīlia lēctissima ex Asiā 10 Archelāō mīsit, contrā quem iterum Sulla commīsit. Prīmō proeliō quīndecim mīlia hostium interfecta sunt et fīlius Archelāī Diogenēs; secundō omnēs Mithradātis cōpiae exstinctae sunt, Archelāus ipse trīduō nūdus in palūdibus latuit. Hāc rē audītā Mithradātēs iussit cum Sullā dē pāce 15 agī. _Terms of Peace, 84 B.C. Sulla’s Return to Italy, 83 B.C._