“Quid nos propinqui, quid nos amici, qui tecum totiens in acie stetimus, qui fratres, parentes, filios hostili mucrone confossos palpitantesque conspeximus, nec aliena morte territi sumus, et ipsi pro te parati mortem oppetere, nunc abs te universi deserimur![59] Qui Romae gerimus magistratus, qui urbibus Italiae, qui Galliis, qui Hispaniis, qui ceteris provinciis[60] praesumus, aut praefuturi sumus,[61] omnesne revocamur! Omnes privati iubemur esse! An iacturam hanc aliunde pensabis? Et quomodo pro merito ac pro dignitate poteris, tanta orbis terrarum parte alteri tradita? Num qui praeerat centum populis, eum tu, Caesar, uni praeficies? Quomodo tibi istud in mentem venire potuit? Quomodo subita tuorum te cepit oblivio, ut nihil te misereat amicorum, nihil proximorum, nihil filiorum? Utinam nos, Caesar, salva tua dignitate atque victoria, in bello contigisset occumbere potius quam ista cernamus! “Et tu quidem de imperio tuo ad tuum arbitratum agere potes, atque etiam de nobis, uno dumtaxat excepto, in quo[62] ad mortem usque erimus contumaces; ne a cultu deorum immotalium desistamus—magno etiam aliis exemplo, ut scias tua ista largitas quid mereatur de religione Christiana. Nam si non largiris Silvestro Imperium, tecum Christiani esse volumus, multis factum nostrum imitaturis: sin largiris, non modo Christiani fieri non sustinebimus, sed invisum, detestabile, exsecrandum nobis hoc nomen efficies, talesque reddes ut tandem tu et vitae et mortis nostrae miserearis, nec nos sed te ipsum duritiae accuses.” Nonne hac oratione Constantinus, nisi exstirpatam[63] ab eo volumus humanitatem, si sua sponte non movebatur, motus fuisset? Quid si hos audire noluisset, nonne erant qui huic facto et oratione adversarentur et manu? An senatus populusque Romanus sibi tanta in re nihil agendum putasset? Nonne oratorem, ut ait Virgilius, gravem pietate ac meritis advocasset, qui apud Constantinum hanc haberet orationem?