Pro[144] imperitiam hominum! Non cernitis, si donatio Constantini vera est, Caesari—de Latino loquor—nihil relinqui. En qualis Imperator, qualis rex Romanus erit, cuius regnum si quis habeat, nec aliud habeat, omnino nil habet! Quod si itaque palam est Silvestrum non possedisse; hoc est, Constantinum non tradidisse possessionem, haud dubium erit ne ius quidem, ut dixi, dedisse possidendi: nisi dicitis ius quidem datum, sed aliqua causa possessionem non traditam; ita plane dabat quod minime futurum intelligebat; dabat quod tradere non poterat; dabat quod non prius venire in manus eius cui dabatur possibile erat quam esset extinctum; dabat donum quod ante quingentos annos aut numquam valiturum foret. Verum hoc loqui aut sentire insanum est. * * * * * Sed iam tempus est, ne longior fiam, causae adversariorum iam concisae atque laceratae letale[145] vulnus imprimere et uno eam iugulare ictu. Omnis fere historia, quae nomen historiae meretur, Constantinum a puero cum patre Constantio[146] Christianum refert multo etiam ante pontificatum Silvestri; ut Eusebius ecclesiasticae scriptor historiae, quem Rufinus,[147] non in postremis doctus, in Latinum interpretatus duo volumina de aevo suo adiecit, quorum uterque paene[148] Constantini temporibus fuit. Adde huc testimonium etiam Romani pontificis qui his rebus gerendis non interfuit sed praefuit, non testis sed auctor, non alieni negotii sed sui narrator. Is est Melchiades papa, qui proximus fuit ante Silvestrum, qui ita ait: “Ecclesia ad hoc usque pervenit, ut non solum gentes sed etiam Romani principes, qui totius orbis monarchiam tenebant, ad fidem Christi et[149] fidei sacramenta concurrerent. E quibus vir religiosissimus Constantinus, primus fidem veritatis patenter adeptus, licentiam dedit per universum orbem[150] suo degentibus imperio non solum fieri Christianos, sed etiam fabricandi ecclesias, et praedia constituit tribuenda. Denique idem praefatus princeps donaria immensa contulit, et fabricam templi primae sedis beati Petri instituit; adeo ut sedem imperialem relinqueret et beato Petro suisque successoribus profuturam concederet.” En nihil Melchiades a Constantino datum ait, nisi palatium Lateranense, et praedia, de quibus Gregorius in registro facit saepissime mentionem. Ubi sunt qui nos[151] in dubium vocare non sinunt donatio Constantini valeat necne, cum illa donatio fuerit et ante Silvestrum et rerum tantummodo privatarum? Quae res quamquam plana et aperta sit, tamen de ipso quod isti stolidi proferre solent privilegio disserendum est.